ไวรัสโคโรนาและโลกนิยม: พวกเราอุปโลกน์มากเกินไปไหม?

Larry S. Persons, PhD

การที่เรามีชีวิตตั้งอยู่บนข้อสันนิษฐานเช่น ตอนที่เรานั่งบนเก้าอี้โดยคิดว่า มันจะรับน้ำหนักเราได้ดี หรือเราก้าวเข้าไปในลิฟต์โดยคิดว่า ลิฟต์นั้นจะพาเราไปยังชั้นที่เลือกไว้แน่นอน

ข้อสันนิษฐานนั้นอาจมีความเสี่ยง เนื่องจากเรามองไม่เห็นมันและแทบจะมองข้ามมันไป แต่จริง ๆ แล้วเราถูกความเสี่ยงนั้นหลอกให้มั่นใจอย่างผิด ๆ ว่าปลอดภัยและควบคุมได้ และคิดว่าชีวิตจะเป็นจริงตามวิถีปัจจุบัน ซึ่งกลายเป็นว่าข้อสันนิษฐานนั้นอาจหลอกลวงเราอยู่ก็ได้

เพียงแค่ชั่วพริบตา การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาได้กำลังคุกคามข้อสันนิษฐานของเรา ขณะที่ประชากรกว่าเจ็ดพันล้านคนที่อาศัยอยู่ใน “หมู่บ้านโลก” ต่างกำลังคิดทบทวนสิ่งต่าง ๆ ที่ได้ทำมาและเป็นจริงในอดีต โดยเหลือเพียงความว่างเปล่าและการไม่ได้เตรียมตัวไว้ให้เรา

เมื่อหลายปีก่อน คนส่วนใหญ่ได้กระโดดขึ้นรถไฟสายโลกาภิวัตน์ เรายอมรับการพึ่งพาซึ่งกันและกันทางเศรษฐกิจโลก การกระชับความสัมพันธ์ของสังคมทั่วโลก และการขยายความสัมพันธ์ด้านวัฒนธรรม เรายินดีรับแนวคิดอย่างไม่ทันคิด เช่น การบูรณาการและการเชื่อมต่อกัน โดยใช้ประโยชน์จากสิ่งเหล่านี้เพื่อสร้างอนาคตให้กับตัวเอง

3465638 (wecompress.com)
3505782 (wecompress.com)

แต่ในชั่วอึดใจประชาชาติต่างรู้สึกตกต่ำ การหลงเสน่ห์โลกนิยมด้วยความใจกล้าของเรากลับได้พังทลายลงสู่ข้อกังขา โลกนิยมที่พวกเราปล่อยให้มันเข้ามากลายเป็นเหมือนม้าโทรจัน และตอนนี้เรากำลังชดใช้สิ่งที่มันทำมาทั้งหมด โดยเป็นไปได้หรือที่ไม่มีใครรู้ว่ามันจะมา? 

“การแพร่ระบาดในปี 2020 สร้างความสงสัยเกี่ยวกับกระแสโลกาภิวัตน์ หลายทศวรรษแห่งการเปิดกว้างพรมแดน การเดินทางข้ามทวีปอย่างไม่หยุดยั้ง หรือการศึกษาในต่างแดน ล้วนสร้างช่องโหว่สำหรับภาวะเสี่ยงต่อการติดเชื้อและการกระทบต่อเศรษฐกิจอย่างที่คาดไม่ถึง ซึ่งล้วนมีสาเหตุมาจากการเปิดกว้างอย่างไม่มีข้อจำกัด” (Michael Auslin, Real Clear Politics, 18 มีนาคม 2563)

แน่นอน การเปิดโลกกว้างตอนนี้ทำให้เราต้องทำตัวห่างจากกัน – ปิดหน้าต่างใส่กัน เตรียมรับมือกับปัญหา ตื่นกลัวและตัดขาดจากปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัว ช่างเป็นอะไรที่แปลกยิ่งนัก

ยังไงแล้วเหตุการณ์นี้คงไม่อยู่ตลอดไปแต่อาจจะมีบ้างที่เรารู้สึกสับสนและท้อแท้ นั่นเป็นเพราะเราถูกหลอกลวงด้วยข้อสันนิษฐาน

  1. “ชีวิตคือความปลอดภัย”

ก่อนอื่นมาตกลงกันว่า ผู้คนนับล้านบนโลกที่ยุติธรรมนี้ต่างมีชีวิตที่แทบไม่เคยรู้สึกถึงความปลอดภัยเลย ผู้คนเหล่านี้ คือ คนยากจน คนพิการ คนชายขอบสังคม คนที่ถูกเอาเปรียบ คนที่ถูกทารุณกรรม พวกเขาต้องทนดิ้นรนเพียงเพื่อความอยู่รอด การหาเลี้ยงตัวเอง และการป้องกันตัวเองและลูก ๆ ไม่มีความยุติธรรม ไม่มีที่พักพิง ไม่มีภาพลวงตาเกี่ยวกับชีวิตที่ปลอดภัย แทรกเข้ามาในชีวิต

แต่ตอนนี้ การแข่งขันในสังคมถูกปรับระดับอย่างรุนแรง ในช่วงเวลาสั้น ๆ ไม่กี่สัปดาห์ มนุษยชาติทั้งหมดต่างรู้สึกปลอดภัยน้อยลง ไม่ว่าจะเป็นเศรษฐีหรือคนงานรายวัน ซีอีโอบริษัทหรือเจ้าของธุรกิจขนาดย่อม คนในเมืองหรือคนในชนบท คนที่มีการศึกษาหรือคนยากไร้ เมืองต่าง ๆ เช่น บอสตัน โซล มิลาน ไนโรบีหรือเพิร์ธ เราทุกคนรู้สึกเหมือนมีใครมาเปลี่ยนกฎการแข่งขัน และต่างกำลังเผชิญกับอันตราย ความเปราะบางในชีวิตเริ่มเกิดขึ้น และไม่มีใครรู้ว่าจะต้องใช้เวลาอีกนานแค่ไหนกว่าจะรู้สึกได้ถึงปลอดภัยอีกครั้ง ซึ่งนำไปสู่ข้อสันนิษฐานที่ผิดพลาดต่อไป

LifeisSafe2
LifeinControl
  1. “ฉันคือผู้ควบคุม”

ในฐานะสิ่งมีชีวิตที่มุ่งมั่น เราค้นพบช่วงแรกของชีวิตที่สามารถควบคุมสิ่งต่าง ๆ รอบตัวได้ แต่ชีวิตมักมีเรื่องให้ประหลาดใจ ซึ่งโดยส่วนใหญ่เรารู้สึกว่าได้พลัง ทรัพยากรและโอกาสในการกำหนดเส้นทางเดินของตัวเอง เราทุ่มเทในการเรียนเพื่อให้ได้ใบปริญญา เราทุ่มทำงานเพื่อหวังจะได้เลื่อนตำแหน่ง เราสร้างสัมพันธ์เพื่อหวังจะได้โอกาสทางสังคม เราเก็บเงินไว้ “ใช้ในอนาคต” หรือเพื่อการเกษียณ เราเลือกที่จะมีหรือไม่มีความสัมพันธ์กับใครสักคน เรากำหนดทิศทางชีวิตของตนเอง เราคือผู้ควบคุม

แต่หากผู้นำระดับโลกไม่สามารถควบคุมความเสียหายทางเศรษฐกิจและสังคมจำนวนมหาศาลจากการระบาดของไวรัสโคโรนานี้ (และก็ไม่สามารถทำได้) เราก็ต้องยอมรับว่านอกจากเรื่องสุขอนามัยและความห่างเหินทางสังคมแล้ว เราต่างจำนนและหมดหนทางสู้กับการแพร่ระบาดที่เป็นการทำลายล้างนี้ เรากำลังตกเป็นเชลยอย่างไร้การควบคุม เดือนที่ผ่านมา เรายังรู้สึกว่าพอร์ตการลงทุนและสุขภาพของเรามั่นคงอยู่ แต่มาวันนี้ การระบาดที่ไม่มีใครต้องการและไม่สามารถควบคุมได้ เหมือนกำลังขโมยสิทธิโดยกำเนิดของเรา รวมทั้งควบคุมอนาคตเราเอาไว้

  1. “การเชื่อมต่อกันเป็นเรื่องที่ดี”

เมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมา การเชื่อมต่อในกลุ่มโลกนิยมเคยให้ความรู้สึกเหมือนเป็นสิ่งมหัศจรรย์ โลกที่เคยเป็นสนามเด็กเล่นของเรา ทุกวันบนท้องฟ้าที่เคยเต็มไปด้วยเครื่องบินสัญจรไปมาด้วยความสุขของหมู่นักท่องเที่ยวที่เดินทางทั่วโลก ที่พร้อมจะสำรวจอาหารอันโอชะและวัฒนธรรมสุดแปลกอันเป็นสมบัติล้ำค่า กลุ่มบริษัทข้ามชาติที่ได้เข้าซื้อกิจการบริษัทในต่างชาติและค้นพบตลาดสดในโลกมุมใหม่ ผู้นำประเทศที่เคยจัดประชุมสุดยอดในสถานที่แปลกใหม่เพื่อหารือเกี่ยวกับปัญหาระดับโลก สิทธิ์ที่เคยมีเพื่อข้ามพรมแดน เพื่อแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและขนมธรรมเนียม และแม้แต่เพื่อต้อนรับผู้ลี้ภัยจากแดนที่ห่างไกล 

ตอนนี้ เราต่างกำลังชดใช้ให้กับการเชื่อมต่อที่มีจำนวนมาก ไวรัสที่ร้ายกาจกำลังลุกลามเหมือนไฟป่าที่เข้าถึงทั่วทุกมุมโลกได้อย่างแม่นยำ เพราะเราต่างเชื่อมต่อกันและกัน เรามองไม่เห็นการมาถึงของมัน ที่เหมือนจู่ ๆ ความสัมพันธ์ที่ดีและดีมาก ๆ กลายเป็นแย่และแย่ลงเรื่อย ๆ และความสำนึกผิดของการเชื่อมต่อกันนี้ ไม่สามารถแก้ไขอะไรได้

3522932 (wecompress.com)
mike-von-wJ-yzQDAMXs-unsplash
  1. “ทุกอย่างล้วนอยู่ที่ตัวฉัน”

ต้องขออภัยที่จะบอกว่า มันไม่ใช่ โรคระบาดนี้มีแนวโน้มที่จะทำให้พวกเราส่วนใหญ่ตกใจกลัว แต่ท้ายที่สุดเรื่องนี้ไม่เกี่ยวแค่กับคุณหรือแค่กับฉัน แต่มันเป็นเรื่องของเรา ซึ่งเป็น “โลกเรา” เนื่องจากผู้ที่เป็นพาหะของโรคไม่แสดงอาการออกมา จึงสามารถแพร่เชื้อไวรัสชนิดนี้ไปยังผู้อื่นได้ หากเราไม่เห็นด้วยกับข้อสันนิษฐานนี้ ทั้งคุณและฉันต่างก็กำลังเห็นแก่ตัวและโหดร้ายอย่างน่ารังเกียจ 

ทางแก้ไขอย่างหนึ่งเพื่อการควบคุมไวรัสตัวนี้เอาไว้ คือการมีชีวิตที่เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงและใช้ชีวิตอยู่กับตัวเอง ซึ่งเราต่างเคยใช้ชีวิตกันแบบนี้อยู่แล้วก่อนที่จะได้รับผลกระทบทั้งหมดนี้ ยังไงก็ตามให้ดูแลตัวเองให้ดี แต่ต้องคิดถึงคนอื่นให้มากที่สุด โดยกักตัวอยู่ที่บ้าน แม้ว่าคุณอายุจะยังน้อยและคิดว่าแข็งแรงไม่เป็นอะไรง่าย ๆ  หมั่นล้างมือให้สะอาดและสม่ำเสมอ และหากทำได้ ให้สั่งอาหารสดไปส่งให้กับคนสูงอายุ โทรหาปู่ย่าตายาย เฟสไทม์คุยกับเพื่อนที่กักตัวและรู้สึกเหงา เข้าไปอยู่ในโลกของลูก ๆ คุณให้มากที่สุด เพราะตอนนี้คุณมีเวลาเหลือเฟือ และทำเช่นนี้กับผู้อื่นได้

เมื่อการสันนิษฐานทำให้เราผิดหวัง เราต้องปรับความคาดหวังและพฤติกรรมใหม่ และนั่นก็ไม่ใช่เรื่องแย่ซะทีเดียว ชีวิตจริงค่อนข้างเปราะบาง เราควบคุมชะตากรรมตัวเองได้น้อยกว่าที่คิดไว้ ความเสี่ยง (และผลตอบแทน) มีอยู่จริงกับการพึ่งพาซึ่งกันและกัน และแม้ว่าการทำตัวให้เป็นคนเห็นแก่ตัวนั้นเป็นเรื่องที่ทำได้ง่าย แต่ก็เป็นสิ่งดีเพราะมันส่งผลกระทบต่อผู้อื่นน้อยลง